Merkez Bankası ekonomistleri tarafından Mart 2026’da yeniden hayata geçirilen eşel mobil mekanizmasının, küresel petrol fiyatlarındaki artışların enflasyona etkisini önemli ölçüde azalttığına dair çarpıcı bir analiz yayınlandı. Ankara’dan gelen bilgilere göre, bu sistem akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmaların genel fiyat seviyesine yansımasını dengelemeyi hedefliyor.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ekonomistleri Mert Gökcü ve Eren Sezer’in hazırladığı analiz, akaryakıt fiyatlarında uygulanan eşel mobil sisteminin enflasyonist etkilerini detaylı bir şekilde inceliyor. Çalışmada, uluslararası petrol fiyatlarındaki artışların hem doğrudan hem de dolaylı yollarla tüketici enflasyonunu nasıl etkilediği vurgulanıyor. 2026 yılı itibarıyla akaryakıt harcamalarının tüketici sepetindeki payının %3,21 olduğu belirtilirken, bu fiyat artışlarının ulaştırma ve gıda gibi kritik sektörlerde maliyetleri artırarak genel ekonomik dengeyi etkilediği ifade ediliyor.
VERGİ AYARLAMASIYLA FİYAT DENGESİ
Analize göre, eşel mobil mekanizması akaryakıt fiyatlarındaki artışları vergi düzenlemeleriyle sınırlayarak adeta bir “otomatik dengeleyici” görevi üstleniyor. Küresel petrol fiyatlarının yükseldiği dönemlerde, akaryakıt üzerindeki Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) düşürülerek nihai fiyat artışları kontrol altında tutulabiliyor. Bu sistem, özellikle benzin, motorin ve LPG gibi farklı maliyet bileşenlerine sahip ürünlerde etkin bir şekilde uygulanabiliyor. 2026 yılı başı itibarıyla akaryakıt fiyatları içindeki ÖTV’nin payının %21 ile %26 arasında değiştiği bilgisi de analizde yer alıyor.
ENFLASYONA ETKİSİ HESAPLANDI
Çalışmada yapılan detaylı hesaplamalar, Brent petrol fiyatlarındaki %10’luk bir artışın, eşel mobil sistemi uygulanmadığı takdirde enflasyonu 12 ay içinde yaklaşık 1 puan artırabileceğini gösteriyor. Ancak, eşel mobil sisteminin devrede olduğu senaryoda bu etkinin belirgin şekilde azaldığı gözlemlendi. Ortalama petrol fiyatının 70 dolar seviyesinde olması durumunda, enflasyona etkinin 1,9 puandan 0,6 puana düştüğü hesaplandı. Petrol fiyatının 90 dolar seviyesine çıkması halinde ise eşel mobil sisteminin enflasyonu yaklaşık 3,7 puanlık bir sınırlama potansiyeline sahip olabileceği belirtildi.
Analizde ayrıca, küresel enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrolü dışında kalan dışsal faktörler olduğu vurgulanarak, eşel mobil uygulamasının bu tür dış kaynaklı fiyat baskılarını azaltmada kilit bir araç olduğu ifade edildi. Merkez Bankası ekonomistleri, bu mekanizmanın enflasyonun kontrol altına alınmasına ve dezenflasyon sürecinin desteklenmesine önemli katkılar sağlayacağını değerlendiriyor.
