Çizgi filmlerin karanlık yüzü: şiddet

Çizgi filmlerin karanlık yüzü: şiddet

Çizgi filmlerde yer alan fiziksel, sözel, psikolojik ve ekonomik şiddet unsurları çocukların bilişsel ve psikolojik gelişimini olumsuz etkiliyor. Çocuklar karakterler ile özdeşleşiyor, taklit ediyor, izlediklerini gerçek hayatta deneyebiliyor.

Günümüzün en büyük sorunları arasında yer alan şiddet, çeşitli mesajlarla çizgi filmlerde çocuklara iletiliyor, şiddet normalleştiriliyor. Çizgi filmlerde bulunan karakterler, olaylar ve konular çocukları derinden etkiliyor. Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi’nden Arş. Gör. Dr. Deniz Keba Ekinci tarafından gerçekleştirilen araştırmada tematik çocuk kanallarında yayınlanan çizgi filmlerin metinlerinin yüzde 83,3, görsellerinin ise yüzde 75 şiddet içerdiği belirlendi.

Şiddet uygulayan karakter sempatikmiş!

Arş. Gör. Dr. Keba Ekinci çalışmasında çizgi filmlerde şiddet sahnelerinin eğlence unsuru olarak sunulduğunu, şiddet uygulayan karakterlerin sempatik ve komik gösterildiğini belirtiliyor. Araştırmada bilişsel gelişim sürecini tamamlamamış çocukların sunulan içeriğin olumlu ve olumsuz yanlarını ayırt edemediği vurgulanıyor. Bunun sonucunda da çocukların fiziksel ve duygusal gelişimlerinin, kişiliklerinin ve davranışlarının olumsuz etkilenebildiği ifade ediliyor.

“Medya ve Çocuk Bağlamında Çizgi Filmlerde Yer Alan Şiddet İçeriklerinin Analizi” adlı çalışmada Türkiye’de yayın yapan çocuk kanallarından TRT Çocuk, Minika Çocuk, Minika Go ve Cartoon Network‘de yayınlanan yerli ve yabancı çizgi filmler incelendi. 3-15 yaş grubuna hitap eden toplam yirmi dört çizgi filmin ele alındığı çalışmada metinsel ve görsel içeriklerde şiddet türleri fiziksel, sözel, psikolojik ve ekonomik olarak sınıflandırıldı.

Metinsel ve Görsel İçeriklerde Şiddet Öğeleri
Şiddet türü/Kategoriler	Alt Kategoriler
Fiziksel şiddet	Vurma
	Tekmeleme
	Yumruk atma/tokat atma
	Canını acıtma
	Saldırma
	Etrafa zarar verme
	Kavga etme
	Yaralama
	Öldürme
Sözel şiddet	Bağırma
	Azar
	Hakaret
	Eleştiri
	Küfür
Psikolojik şiddet	Korkutma
Psikolojik şiddet	Endişe
Ekonomik şiddet	Çocuğun çalıştırılması
Ekonomik şiddet	Çocuğun maddi imkanlarını kısıtlamak

İçeriklerin yüzde 83,3’ünde şiddet var

RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi’nde yayınlanan araştırma kapsamında her kanaldan 6’şar çizgi film incelendi. Çizgi film metinlerinin yüzde 83,3’ünde şiddet içeriği tespit edildi. TRT Çocuk, Minika Go ve Cartoon Network kanallarında ele alınan çizgi filmlerin hepsinde, Minika Çocuk kanalında incelenen çizgi filmlerin ise 2’sinin metinlerinde şiddet içeriği olduğu görüldü. Ekonomik şiddet içeriği ise sadece Heidi’de bulundu. Şiddet içeren çizgi filmlerin 7’sinin yerli, 13’ünün ise yabancı olduğu belirlendi.

Metinlerde Bulunan Şiddet Türlerinin Çizgi Filmlere Göre Dağılımı
Çocuk Kanalları	Çizgi Film	Şiddet Türleri
Çocuk Kanalları	Çizgi Film	Fiziksel Şiddet	Sözel Şiddet	Psikolojik Şiddet	Ekonomik Şiddet
TRT Çocuk	Kehribar Boncuk	Var	Var	Var	Yok
	Sagun	Var	Var	Var	Yok
	Nils ve Uçan Kaz	Var	Var	Var	Yok
	Heidi	Var	Var	Var	Var
	Dennis Gnasher	Var	Var	Var	Yok
	Z Takımı	Var	Var	Var	Yok
Minika Çocuk	Kaplan Daniel	Yok	Yok	Yok	Yok
	Neşeli Dünyam	Yok	Yok	Yok	Yok
	Kukuli	Yok	Yok	Yok	Yok
	Cleo ve Cuquil	Var	Yok	Yok	Yok
	İstanbul Muhafızları	Yok	Var	Yok	Yok
	Cry Babies	Yok	Yok	Yok	Yok
Minika Go	Mechamato	Var	Var	Var	Yok
	Oscar Çöllerde	Var	Yok	Yok	Yok
	Hızlı Ayaklar	Yok	Var	Var	Yok
	Bizim Joey	Yok	Var	Yok	Yok
	Akıncı	Var	Var	Var	Yok
	Peter Pan’ın Maceraları	Var	Var	Var	Yok
Cartoon Network	Maşa ile Koca Ayı	Var	Yok	Yok	Yok
	Kral Şakir	Var	Var	Var	Yok
	Craign Krallığı	Yok	Var	Yok	Yok
	Clarence	Yok	Var	Yok	Yok
	Jade Armor	Var	Var	Var	Yok
	Sevimli Kahramanlar	Var	Yok	Var	Yok

Nicel ve nitel içerik analizi yöntemi ile gerçekleştirilen çalışmada ele alınan çizgi filmlerde şiddet öğeleri: çirkin, tembel, beceriksiz, şaşkın gibi kelime kullanımları; tehdit içeren ve bağırarak yapılan konuşmalar olarak tespit edildi.

Çizgi Filmlerin Metinlerinde Görülen Şiddet Türü Örnekleri
Örnek	Çizgi Film	Şiddet Türü
“Şu uydurma hikayeyi bir daha duymak istemiyorum”	Nils ve Uçan Kaz	Bağırarak sinirli şekilde ifade edilmiştir/sözel şiddet
“Siz kazsınız, tavuk değilsiniz”	Nils ve Uçan Kaz	Azarlama ifadeleri/sözel şiddet
Tembel korsanlar, beceriksiz korsanlar, tembeller sürüsü…”	Peter Pan’ın Yeni Maceraları	Hakaret içeren ifadeler yer almaktadır/sözel şiddet
“Çirkin şey”	Heidi	Hakaret içeren ifadeler vardır/sözel şiddet
“Hadisene şaşkın, yer yarılsa da içine girsen.!”	Sagun	Azar, hakaret ve bağırma içermektedir/sözel şiddet
“Çocuklar giremez! Şimdi hemen kaybol…”	Bizim Joey	Korkutma/psikolojik şiddet
“Ekmek geri gelmezse ödül alamayacaksınız, bu kadar basit”	Heidi	Çocukların çalıştırılması ve emeğinin maddi karşılığının verilmemesi/ekonomik şiddet
“Gidin buradan yoksa sonunuz hiç iyi olmaz”	Z Takımı	Tehdit/psikolojik şiddet

Psikolojik şiddet unsuru çok

Araştırmada incelenen çizgi filmlerin görsellerinde yüzde 75 şiddet içeriği belirlendi. 24 çizgi filmin 18’inde psikolojik şiddet unsurları olduğu aktarıldı. Ele alınan çizgi filmlerin şiddet içeriklerinin kanallara göre dağılımının; TRT Çocuk ve Minika Go’da hepsi, Cartoon Network’te 4 ve Minika Çocuk’ta 2 olduğu görüldü.

Arş. Gör. Dr. Ekinci, metinsel şiddet içeriğine benzer şekilde görsel şiddet oranının yüksek olmasının nedeninin çocuklara yönelik yayınlarda denetim mekanizmalarının etkin uygulanmaması olduğunu belirtti. Ayrıca görsel şiddet içeriği bulunan yapımların 5’i yerli ve 13’ü yabancı olduğunu aktardı. Yani Türk merkezli ve çocuklara yönelik yayınlarda, şiddet içeriklerine yönelik hassasiyetin daha yüksek olduğu ifade edildi.

Çizgi Filmlerin Görsellerinde Görülen Şiddet Türü Örnekleri
Çizgi Filmler		Görsel Şiddet Türleri
Çizgi Filmler		Fiziksel Şiddet	Psikolojik Şiddet
TRT Çocuk	Kehribar Boncuk	Var	Var
	Sagun	Yok	Var
	Nils ve Uçan Kaz	Var	Var
	Heidi	Yok	Var
	Dennis Gnasher	Var	Var
	Z Takımı	Var	Var
Minika Çocuk	Kaplan Daniel	Yok	Yok
	Neşeli Dünyam	Yok	Yok
	Kukuli	Yok	Yok
	Cleo ve Cuquil	Yok	Var
	İstanbul Muhafızları	Yok	Var
	Cry Babies	Yok	Yok
Minika Go	Mechamato	Var	Var
	Oscar Çöllerde	Var	Var
	Hızlı Ayaklar	Yok	Var
	Bizim Joey	Yok	Var
	Akıncı	Var	Var
	Peter Pan’ın Maceraları	Var	Var
Cartoon Network	Maşa ile Koca Ayı	Yok	Var
	Kral Şakir	Yok	Yok
	Craign Krallığı	Yok	Yok
	Clarence	Yok	Var
	Jade Armor	Var	Var
	Sevimli Kahramanlar	Var	Var

Tartışarak izlenmeli

Arş. Gör. Dr. Ekinci, yerli ve ithal edilen çizgi filmler üzerinde denetimin artması, yeni denetim mekanizmaları geliştirilmesi, danışma kurullarının oluşturulması, şiddet içeriklerinin görselleştirilmemesi gerektiğinin altını çizdi. Ekinci, ebeveynlerin ekran konusunda kontrollü olması, çocuklarının izlediklerine eşlik etmesi ve içerikleri tartışarak izlemeleri gerektiği belirtti.