Göz hastalıklarının tanısında uzun yıllardır kullanılan Optik Koherens Tomografi (OCT) teknolojisi, son yıllarda yapay zeka destekli analizlerle birlikte yalnızca göz hastalıklarının değil, nörolojik hastalıkların erken dönem bulgularının araştırılmasında da dikkat çeken bir alan haline geldi. Alzheimer ve Parkinson hastalıklarının retina üzerindeki etkileri, dünya genelinde yürütülen bilimsel çalışmaların odak noktalarından biri olurken, “Gözden Alzheimer teşhisi mümkün mü?” ve “1 dakikalık göz taramasıyla bunama anlaşılır mı?” soruları da en çok merak edilen başlıklar arasında yer alıyor.
Batıgöz Sağlık Grubu Göz Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Uğur Ünsal, yapay zeka destekli retina görüntüleme teknolojilerinin gelecekte nörolojik hastalıkların erken değerlendirilmesinde önemli bir rol üstlenebileceğini, ancak mevcut bilimsel veriler ışığında bu yöntemlerin tek başına kesin tanı koyan testler olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguluyor.
Retina, Beynin Aynası Olarak Değerlendiriliyor
Retina yalnızca görmeyi sağlayan bir doku değildir. Embriyolojik gelişim sırasında merkezi sinir sistemiyle aynı kökenden geliştiği için, beyin dokusunda meydana gelen bazı değişikliklerin izleri retina üzerinde de görülebilmektedir.
Son yıllarda yapılan araştırmalar, Alzheimer ve Parkinson gibi nörodejeneratif hastalıklarda yalnızca beyindeki sinir hücrelerinin değil, retina sinir liflerinde ve gözün mikrodamar yapısında da değişiklikler meydana gelebileceğini göstermektedir.
Bu nedenle, gözün arka kısmından elde edilen yüksek çözünürlüklü görüntülerin yapay zeka algoritmaları ile analiz edilerek nörolojik hastalıkların erken dönem belirtilerinin saptanıp saptanamayacağını araştırmaktadır.
OCT Nasıl Çalışıyor?
Optik Koherens Tomografi (OCT), düşük güçlü ışık dalgaları kullanarak retinanın kesitsel görüntülerini oluşturan, gözün arka tabakasını mikron düzeyinde inceleyebilen gelişmiş bir görüntüleme yöntemidir. İşlem sırasında cihaz göze temas etmez, radyasyon içermez ve yalnızca birkaç saniye içinde retina tabakalarının ayrıntılı görüntülerini elde eder. Bu sayede retina, sarı nokta ve optik sinirde meydana gelen yapısal değişiklikler ayrıntılı olarak değerlendirilebilir.
Son yıllarda OCT görüntülerinin yapay zeka destekli sistemlerle analiz edilmesine yönelik bilimsel çalışmalar da hız kazanmıştır. Araştırmalarda, retina sinir lifi tabakası ve retina damar yapısındaki bazı değişikliklerin Alzheimer ve Parkinson gibi nörodejeneratif hastalıklarla ilişkisi incelenmektedir. Ancak bu çalışmalar halen gelişim sürecindedir ve bu yöntemler günümüzde tek başına tanı koydurucu testler olarak kabul edilmemektedir.
Erken Bulguların Saptanması Neden Önemlidir?
Alzheimer ve Parkinson hastalıklarında klinik belirtiler ortaya çıktığında, beyindeki sinir hücrelerinin önemli bir kısmında geri dönüşü olmayan hasarlar oluşmuş olabilmektedir.
Bu nedenle günümüzde araştırmaların temel amacı, hastalık henüz unutkanlık, denge bozukluğu veya titreme gibi belirtiler ortaya çıkmadan önce biyolojik değişimleri yakalayabilmektir.
Erken dönemde elde edilen bulgular;
- risk grubundaki bireylerin daha yakından takip edilmesini,
- gerekli görülen kişilerde ileri nörolojik değerlendirmelerin planlanmasını,
- yaşam tarzı düzenlemeleri ve koruyucu yaklaşımların daha erken uygulanmasını
destekleyebilecek önemli bilgiler sağlayabilir.
Göz Taraması Alzheimer Tanısı Koyabilir mi?
Toplumda en sık karşılaşılan yanlış algılardan biri, OCT’nin tek başına Alzheimer veya Parkinson tanısı koyduğu yönündedir.
Doç. Dr. Uğur Ünsal, bu konuda şu değerlendirmede bulunuyor:
“Yapay zeka destekli retina analizleri, nörolojik hastalıkların erken belirtilerini araştıran oldukça umut verici teknolojiler arasında yer alıyor. Ancak bugün için OCT veya yapay zeka destekli retina görüntülemesi, Alzheimer ya da Parkinson tanısını tek başına koyan bir yöntem değildir. Bu sistemler, risk değerlendirmesine katkı sağlayabilecek destekleyici teknolojiler olarak görülmelidir. Şüpheli bulgular elde edildiğinde hastaların mutlaka nöroloji uzmanları tarafından ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi gerekir.”
